Το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο – H ‘’Πρωτοβουλία’’ για διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου
Tης Ελπίδα Τσαμπουράκη*
Πρόκειται για μια νέα φιλόδοξη στρατηγική στις σχέσης της ΕΕ με τις χώρες της Νότιας Μεσογείου, δηλαδή Αίγυπτο, Λιβύη, Τυνησία, Αλγερία, Μαρόκο, Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανο,Συρία και Παλαιστίνη. Με ‘’μότο’’: ‘’Μία θάλασσα, ένα σύμφωνο, ένα μέλλον — μια κοινή φιλοδοξία για την περιοχή’’, παρουσιάστηκε από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der
Leyen και την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ενωσης για θέματα εξωτερικών υποθέσεων και πολιτικής ασφάλειας Kaja Kallas, το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο, στις 16 Οκτωβρίου 2025.
Το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο ήρθε ως αποτέλεσμα ενός πολύμηνου διαλόγου και διαπραγματεύσεων. Η πολιτική επικύρωση του αναμενόταν εντός του Νοεμβρίου 2025, στην ‘’επέτειο’’ των 30 χρόνων από τη Διάσκεψη της Βαρκελώνης, η οποία έθεσε τα θεμέλια της συνεργασίας των παραμεσόγειων χωρών. Το αρχικό σχέδιο δράσης αναμένεται εντός του πρώτου τριμήνου του 2026.
Οι λαοί της Μεσογείου έχουν ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς, έχουν κοινά προβλήματα και κοινές προσδοκίες. Ομως, διαχρονικά η Μεσόγειος δεν υπήρξε μόνο μια θάλασσα που ενώνει, αλλά συχνά αποτέλεσε και πεδίο αντιπαραθέσεων. Το Σύμφωνο γιατη Μεσόγειο αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ευέλικτου πλαισίου για την ενίσχυση της συνεργασίας σε τομείς ‘’αμοιβαίου ενδιαφέροντος’’ και των οικονομικών δεσμών μεταξύ των παραμεσόγειων χωρών, της ΕΕ με τη Β. Αφρική, τη Μέση Ανατολή, τα Δυτικά Βαλκάνια και την Τουρκία αλλά και με μη μεσογειακές χώρες όπως αυτές του Περσικού και της Ύποσαχάριας Αφρικής.Οπως αναφέρει το Δελτίο Τύπου της ΕΕ, το Σύμφωνο για την Μεσόγειο βασίζεται στις αρχές της Συνιδιοκτησίας, της Συνδημιουργίας και της Συν-ευθύνης. Οι 3 άξονες του Συμφώνου για τη Μεσόγειο είναι: Οι πολίτες, η Οικονομία και η Ασφάλεια.
Για κάθε έναν από αυτούς, έχουν ήδη περιγραφεί πάνω από 100 πρωτοβουλίες.
Οι σημαντικότερες δράσεις ανά πυλώνα αφορούν:
– τους νέους, την ανώτατη αλλά και την επαγγελματική εκπαίδευση, την εργασία, την κινητικότητα, τον πολιτισμό, τον τουρισμό και τον αθλητισμό
– δράσεις που αφορούν την καθαρή ενέργεια, τη γαλάζια οικονομία, τη γεωργία, την ψηφιακή διασύνδεση, τις μεταφορές και ό.τι άλλο συμβάλει στην εδραίωση αειφόρου οικονομίας
– για την ασφάλεια και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, το Σύμφωνο προτείνει μια συνολική προσέγγιση στη φύλαξη των συνόρων, ενώ δρομολογείται και ένα περιφερειακό φόρουμ για την ειρήνη και την ασφάλεια
Αυτή η ιστορική συγκυρία, βρίσκει την Ελλάδα χωρίς ολιστικό σχέδιο, χωρίς όραμα για το θαλάσσιο χώρο και χωρίς προοπτική. Βρίσκει την ελληνική κυβέρνηση να συνάπτει πειθήνια συμφωνίες αμφιβόλου χρησιμότητας και διαφαινόμενης αρνητικής επίδρασης τουλάχιστον στο κλίμα και τη βιοποικιλότητα, όπως πχ οι σχετικές με τους ‘’ελληνικούς’’ υδρογονάνθρακες, το αμερικανικό LNG κ.ο.κ.Αυτή τη στιγμή διάλεξε ο πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης για να επαναφέρει στο τραπέζι (πριν ένα μήνα) την πρόταση για μια διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο, με προϋπόθεση το σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο. Αν προχωρήσει η ‘’πρωτοβουλία’’ του Ελληνα Πρωθυπουργού, τότε η χώρα μας, κινδυνεύει να είναι ένα διακοσμητικό στοιχείο που θα ‘’πάρει ό,τι περισσεύει’’ είτε από ρόλο είτε από ύλη.
Και αυτό, διότι:
Η Ελλάδα θα προσέλθει στη διάσκεψη με τη ‘’σφραγίδα της Chevron στο διαβατήριο της αξιοπιστίας μας’’, μια ‘’αναβαθμισμένη θέση‘’ που ‘’επιβεβαιώθηκε από την παρουσία μας στη Σύνοδο για τη Γάζα’’. Η Τουρκία θα προσέλθει στη διάσκεψη με ένα ολοκληρωμένο και δημοσιευμένο στα αρμόδια διεθνή όργανα, Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό που περιγράφει τι σκοπεύει να κάνει με στο θαλάσσιο χώρο, αλλά και με το ιστορικό των ‘’προτάσεών’’ της για συνεργασία στο Αιγαίο στο όνομα της Προστασίας του Περιβάλλοντος αλλά και τις αναφορές για συνδιαχείριση Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών
* Γεωπόνος-Περιβαλλοντολόγος, Συγγραφέας του βιβλίου έρευνας “ΧΩΡΑ ΘΑΥΜΑΤΩΝ”