της Ελπίδας Τσαμπουράκη*

Στις αρχές του καλοκαιριού οι σπάνιας ομορφιάς και οικολογικής αξίας παραλίες της Δυτικής Νάξου, χαρακτηρισμένες επίσημα ως προστατευόμενες περιοχές, απέκτησαν, όχι πρωτόκολλο διαχείρισης και προστασίας, αλλά … σήμανση. Στην Ελλάδα, όπου έχουμε συνηθίσει να αρκούμαστε στο λίγο, το πολύ λίγο, αυτό θεωρήθηκε ως μια καλή αρχή. Η τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, το 2025 και μάλιστα, ακριβώς δίπλα σε παράνομα τοποθετημένες ομπρέλες, ξαπλώστρες και άλλες κακόγουστες προς ενοικίαση κατασκευές…

Παράνομες αμμοληψίες, ισοπέδωση των αμμόλοφων, αφαίρεση βλάστησης, εκβραχισμοί, αλόγιστη δόμηση, διάνοιξη δρόμων, διευθέτηση ρεμάτων (μπάζωμα) κ.ο.κ. είναι η πραγματικότητα της δυτικής – νοτιοδυτικής ακτής του νησιού. Η υποβάθμιση των πολύτιμων παράλιων οικοσυστημάτων της Νάξου, συνεχίζεται για ακόμα μία χρονιά, με την ανοχή, ενδεχομένως και τις ευλογίες, των τοπικών αρχών και, δυστυχώς, της τοπικής κοινωνίας. Μιλάμε για περιοχές του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000, οι οποίες στην Ελλάδα προστατεύονται μόνο στα χαρτιά. Η χώρα έχει καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, και για αυτό, εδώ και χρόνια. Ο ΟΦΥΠΕΚΑ τοποθέτησε ενημερωτικές πινακίδες… Μια ακόμα ενέργεια μάρκετινγκ. Μπορεί να κάνει κάτι παραπάνω? Έχει τη δυνατότητα ή/και τη δικαιοδοσία? Τελικά, ποιος ο ρόλος και η ισχύς του Οργανισμού που έχει ως έργο την προστασία της πολύτιμης ελληνικής φύσης?

Στις αρχές Ιουλίου, από κατοίκους της περιοχής, διαπιστώθηκαν βαριές χωματουργικές εργασίες δίπλα στην αλυκή / εποχική λίμνη και εντός προστατευόμενης περιοχής Natura 2000, στη Μικρή Βίγλα. Όπως διαπιστώθηκε, πρόκειται για προκαταρκτικές εργασίες ανέγερσης τεσσάρων κατοικιών! Μετά από καταγγελίες των κατοίκων, στις 10 Ιουλίου, τελικά ήρθε η απάντηση του ΟΦΥΠΕΚΑ, στις 14 του μήνα. Απάντηση που προκάλεσε απορία, αν όχι απελπισία.

Σύμφωνα με το έγγραφο – απάντηση, ο ΟΦΥΠΕΚΑ, και πιο συγκεκριμένα η Διεύθυνση Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών τομέα Β – ΜΔΠΠ Κεντρικού Αιγαίου, δηλώνει ότι η δραστηριότητα πράγματι λαμβάνει χώρα εντός ευαίσθητης περιβαλλοντικά περιοχής, επίσημα προστατευόμενης που ανήκει και στο δίκτυο Natura 2000. Για τις εργασίες πραγματοποιείται διέλευση μηχανοκίνητων οχημάτων και αυτό, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, είναι παράνομο. Αναφέρεται ότι για τις εν εξελίξει εργασίες δεν έγινε καμία γνωστοποίηση στην ΜΔΠΠ και ότι αυτές πραγματοποιούνται χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Οι ενέργειες που έγιναν;

Η εν λόγω υπηρεσία του ΟΦΥΠΕΚΑ ζήτησε από το Α.Τ Νάξου να παρέμβει για να σταματήσει τη διέλευση των οχημάτων και κάλεσε τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας και του δήμου καθώς και την εισαγγελία πρωτοδικών Νάξου, να ελέγξουν τη νομιμότητα των εργασιών και τα έγγραφα (εφόσον υπάρχουν) να αποσταλούν στον Οργανισμό για …γνωμοδότηση. Εν τω μεταξύ, οι εργασίες συνεχίζονται. Για την ιστορία να πούμε ότι, και εδώ, είχαν τοποθετηθεί οι προαναφερθείσες ενημερωτικές ταμπέλες που μας πληροφορούν για την οικολογική αξία και τη σπάνια βιοποικιλότητα της περιοχής…

5 ΧΡΟΝΙΑ ΦΑΓΟΥΡΑ

Είμαστε περίπου μια πενταετία από την ίδρυση του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση των Προστατευόμενων Περιοχών όλης της Ελλάδας. Στον Οργανισμό υπάρχουν σε θέσεις ευθύνης και επιστήμονες με ‘’βαρύ βιογραφικό’’. Όμως, ο Οργανισμός παραμένει ανίσχυρος και ουσιαστικά διακοσμητικός, καθώς εκτός του ότι είναι εμφανώς υποστελεχωμένος, τόσο κεντρικά όσο και στις κατά τόπους ΜΔΠΠ, φαίνεται να στερείται κύρους και δυνατότητας τόσο επιτήρησης των περιοχών όσο και άμεσης επιβολής του νόμου.

Η περίπτωση της Νάξου είναι ενδεικτική του τι συμβαίνει σε όλη τη χώρα: η περιβαλλοντική παράβαση και καταστροφή διαπιστώνεται κατόπιν καταγγελιών κατοίκων ή περαστικών (άρα δειγματοληπτικά και κατά τύχη) και ο ΟΦΥΠΕΚΑ περιορίζεται σε γνωμοδότηση, διαπίστωση της παράβασης και παράκληση για δράση άλλων υπηρεσιών. Διαδικασίες δυσκίνητες και χρονοβόρες, για παραβάσεις εν εξελίξει που απαιτούν άμεση παύση, διότι αλλιώς οδηγούν σε μη αναστρέψιμη καταστροφή.

Την ίδια στιγμή, αλλού τα πράγματα λειτουργούν τελείως διαφορετικά, καθώς η προστασία της φύσης και της άγριας ζωής είναι υψηλής προτεραιότητας, υπάρχει επιτήρηση και έλεγχος, ο νόμος είναι ίδιος για όλους και κατά κανόνα εφαρμόζεται. Ενδεικτική η περίπτωση της σύλληψης ενός Γάλλου δισεκατομμυριούχου, γιου ‘’μεγιστάνα’’ της χώρας – ιδρυτή κολοσσού τηλεπικοινωνιών, μαζί με άλλα τρία άτομα, για παράνομο κυνήγι προστατευόμενων ειδών, στις αρχές Ιουλίου στη Γαλλία. Σε έρευνα που πραγματοποίησαν υπάλληλοι της Υπηρεσίας Βιοποικιλότητας (OFB) – δηλαδή σε αντιστοιχία με την Ελλάδα, κάποιας ΜΔΠΠ του ΟΦΥΠΕΚΑ, μαζί με χωροφύλακες / αγροφύλακες, σε ιδιόκτητο (!) αγρόκτημα, βρέθηκαν νεκρά σπάνια πτηνά που ανήκουν σε προστατευόμενα είδη.

Στην Ελλάδα, ο Οργανισμός Προστασίας Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) εποπτεύεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας που, μεταξύ άλλων, είναι ο πιο ευνοημένος φορέας από την πίτα του Ταμείου Ανάκαμψης, με κονδύλια μερικών δισεκατομμυρίων ευρώ, μεγάλο ποσοστό εκ των οποίων αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας. Ο ίδιος ο ΟΦΥΠΕΚΑ επίσης φιγουράρει στη λίστα των 100 πιο ευνοημένων φορέων του ΤΑΑ. Συνεπώς, η μη διαχείριση των πολύτιμων ευαίσθητων οικοσυστημάτων του συνόλου των Προστατευόμενων Περιοχών της Ελλάδας, η μη προστασία της φύσης και της άγριας ζωής δεν οφείλεται στην έλλειψη κονδυλίων, αλλά σε άλλους λόγους, όπως πχ απουσία σχεδιασμού τόσο κεντρικά όσο και τοπικά, μη αξιοποίηση εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού, αδιαφορία και άγνοια της κρισιμότητας της κατάστασης και της σημασίας της προστασίας των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, εξυπηρέτηση επιχειρηματικών συμφερόντων κ.ο.κ.

Όμως, η αδιαφορία, η ανοχή, ακόμα και η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στην τέλεση περιβαλλοντικών εγκλημάτων μικρής ή μεγάλης κλίμακας, δεν είναι θέμα πολιτείας αλλά πολιτών. Είναι αποτέλεσμα της έλλειψης οράματος, έστω για τα επόμενα λίγα χρόνια. Είναι απόρροια της απουσίας περιβαλλοντικής συνείδησης και συνειδητοποίησης ότι αυτό που καταστρέφουμε ή που γυρίζουμε το κεφάλι αλλού μπροστά στην ασυδοσία των άλλων, σύντομα θα μας πάρει μαζί. Είναι αποτέλεσμα ενός κόσμου που έχει πέσει σε τέλμα, που αρκείται στο λίγο, στο πολύ λίγο. Ενός κόσμου που θεωρεί ότι η τοποθέτηση πινακίδων πως εδώ είναι προστατευόμενη περιοχή, είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα και ας διαλύεται η ζωή εκεί, μπροστά στα μάτια του.

• Γεωπόνος, Περιβαλλοντολόγος (Msc)